Yapay Zeka Ouroborosu

Ya da: Piyasa, İnsanların Taşıyıcı Kolon Olduğunu Keşfediyor

Citrini Research'ün "The 2028 Global Intelligence Crisis" yazısını okudum.

Temel gerilim: Kurumsal kar marjları açısından yapay zeka konusunda boğa olmakla ekonomi açısından yapay zeka konusunda boğa olmak birbiriyle çelişebilir. Karları çığlık çığlığa yukarı fırlatan üretkenlik artışları, o karların dayandığı tüketici harcama tabanını buharlaştıran aynı üretkenlik artışları.

Bu bir ouroboros.

Ağız gayet keyifli. Kuyruğun ise endişeleri var.

Refleksivite tuzağı: Yapay zekadan tehdit gören şirketler, onun en saldırgan benimseyicileri haline geliyor.

Bu bireysel olarak rasyonel. Bireysel olarak. Her firma aynı senaryoyu izliyor: çalışan sayısını azalt. Tasarrufu yapay zekaya yeniden yatır. Daha düşük maliyetle üretimi koru. Tekrar et. Tekrar et. Tekrar et.

Kolektif olarak ise doğal freni olmayan bir ölüm sarmalı bu. O kadar zarif bir koordinasyon başarısızlığı ki bir galeride sergilense insanlar eserin kendisine değil, fiyatına hayran hayran bakar.

Korelasyonlu bahis problemi: Beyaz yaka maaşlarına dayanarak yazılmış konut kredileri, "tekrarlayan" gelir üzerinden değerlenen SaaS şirketleri, ARR varsayımlarıyla yapılandırılmış özel kredi (private credit) işlemleri. Bunların hepsi aynı varsayıma kaldıraçlı: insan zekası kıt kalır.

Peki ya kalmazsa?

O zaman her şey aynı anda kırılır. Konut kredisi, çarpan, kredi koşulu. Bunlar üç ayrı risk değil. Bunlar üç farklı takım elbise giymiş tek bir risk.

Geçen sefer varsayım şuydu: "konut fiyatları ulusal ölçekte düşmez." Bu seferki ise şu: "bilgi işi büyük ölçekte otomatikleştirilemez."

Aynı enerji. Aynı kör nokta. Aynı muhteşem, aptal özgüven.

Aracılık riski yeterince ciddiye alınmıyor. Trilyonlarca dolarlık değer, değer önerisi tek başına "bunu kendin yapmak için ya çok meşgulsün ya da kafan çok karışık" cümlesinden ibaret olan, katman katman dizilmiş insan aracılara dayanıyor.

Makineler ne meşgul ne de kafası karışık.

Son kullanıcıların karlı aptallığı üzerine kurulmuş koskoca bir ekonomik sistem. Ama artık son kullanıcının yorulmayan ve bir e-posta göndermek için %15 komisyon almayan bir ajanı var.

Makine için alışkanlık temelli uygulama sadakati diye bir şey yok.

Makinelerin alışkanlığı yok, bebeğim. Makinelerin batık maliyet yanılgısı yok. Değerlendiriyorlar ve her seferinde değiştiriyorlar.

Sizin SaaS dünyasında stickiness ve switching costs (yapışkanlık ve geçiş maliyetleri) dediğiniz şey var ya? Eylemsizlik yaşamayan bir alıcıyı sisteme dahil ediyorsunuz.

"Ama yeni işler yaratılacak!" Ah evet, karşı argüman. İşte 200 yıllık tarihsel örüntünün kuru bir dal gibi ikiye ayrıldığı yer burası: önceki otomasyon dalgaları görevleri ortadan kaldırdı. Görevler spesifik, sınırlı ve mekaniktir. Yapay zeka görevleri otomatikleştirmiyor. Düşünmeyi otomatikleştiriyor.

Otomasyon tarihinin tamamını bir bina gibi düşünün. Uzun bir bina. Her kat bir iş türü.

• Zemin kat: fiziksel emek.
• İkinci kat: rutin bilişsel işler.
• Üçüncü kat: karmaşık bilgi işleri. Analiz. Strateji. Yazı. Kodlama. Diploma gerektiren işler.
• En üst kat: soyut akıl yürütme, yaratıcılık, muhakeme. Makinenin asla ulaşamayacağı söylenen yer; çünkü ruh ya da sezgi gerektirdiği iddia edilen alan.

200 yıl boyunca bir makine her seferinde bir katı otomatikleştirdiğinde insanlar yürüyen merdivenle bir üst kata çıktı. Makineler tarlayı aldı. İnsanlar fabrikalara geçti. Makineler fabrikaları aldı. İnsanlar ofislere geçti. Makineler ofisleri aldı. İnsanlar bilgi işlerine geçti. Hep yukarı. Hep daha fazla karmaşıklığa, daha fazla soyutlamaya, daha fazla düşünmeye doğru.

Kaçılacak her zaman daha yüksek bir kat vardı.

Şimdi yapay zeka en üst katı otomatikleştiriyor. Düşünme katını. Son sığınak olması gereken katı.

İnsanların geceleri uykusunu kaçırması gereken soru şu:

En yüksek kat otomatikleştiğinde nereye gidersin? Onun üstünde başka kat yok. Yürüyen merdiven hiçbir yere çıkmıyor.

Yürüyen merdiven hala çalışıyor. Uğultusunu duyabiliyorsunuz. Ama artık aşağı iniyor. Daha basit işlere. Daha düşük ücrete. İnsanların daha iyi olduğu için değil, daha ucuz olduğu için var olan rollere. Şimdilik.

Paraşütünü kap.

Özel kredi tarafı en korkutucu yapısal risk.

2,5 trilyon dolarlık bir pazar. Yazılım tarafında ciddi maruziyet, %15 civarı büyüme varsayımlarıyla yazılmış PE destekli SaaS anlaşmaları. Yapılar sağlam görünüyor, değil mi?

Şu "kalıcı sermaye" yastığı. Bakalım bu bağlamda "kalıcı" ve "sermaye" gerçekten ne anlama geliyor.

Aman Tanrım, bu aslında sigorta şirketlerinin yıllık gelir poliçesi mevduatları (annuity deposits). Bu sistemi ayakta tutan şey bu. Egemen varlık fonları değil. Kuyruk riski hedge eden quant ekiplerine sahip sofistike risk sermayesi değil. Poliçe mevduatları. Hanehalkı tasarrufları. Emeklilik parası.

Ohio'da bir yerde emekli bir öğretmen poliçe ekstresine bakıyor ve ona güven veren bir sayıyı görüyor. O sayı yalan söylüyor.

Artık her startup'a ve her işletmeye sormamız gereken soru kökten değişti:

Bu işletme gerçek değer üretimini mi, yoksa sürtünmeyi mi paraya çeviriyor?

Çünkü sürtünme ölüyor.

Yapay zekanın kahvaltıda yediği şey sürtünmedir.

Ajanlar her sözleşmeyi yeniden pazarlık ederken "tekrarlayan" gelir ne kadar tekrarlayan olabilir?

Alıcı, her yenilemeyi sıfır sadakat ve kusursuz hafızayla gerçek zamanlı olarak tüm rakiplere karşı kıyaslayan bir makine olduğunda? "Tekrarlayan" gelir, "%0,3 daha iyi bir şey çıkana kadar tekrarlayan gelir"e dönüşür.

Bunun sonunun nasıl biteceğini biliyorsun, değil mi? Yeterince tarih okudun. Yeterince döngü gördün.

Ve yine de fark etmeyecek. Hiçbir zaman fark etmez. İçine uyurgezer gibi yürüyeceğiz. Hazırlanmak için vaktimiz olan senaryonun içine uyurgezer gibi gireceğiz; çünkü hazırlanmak koordinasyon gerektirir, koordinasyon ise problemi kabul etmeyi gerektirir, problemi kabul etmek ise hisse fiyatını çökertir ve hisse fiyatı her şeydir.

Bu yüzden yapmıyoruz.

Zaman kadar eski bir hikaye.

Güzel ve Çirkin. Ama bu kez canavar bir dil modeli; güzel olan ise riskini hedge'lemeyi unutan 2,5 trilyon dolarlık özel kredi (private credit) piyasası.